Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) jest związana ze współwystępowaniem wielu innych chorób, szczególnie sercowo-naczyniowych (SN), które istotnie pogarszają rokowanie pacjentów. U chorych na POChP zdecydowanie częściej występują m.in. choroba niedokrwienna serca czy niewydolność serca [1]. Mimo dobrze poznanych powiązań epidemiologicznych, u pacjentów ze współwystępującymi POChP i chorobami SN, oba obszary pozostają niedostatecznie dostrzegane i leczone [2]. Brakuje również ujednoliconych wytycznych i zwalidowanych narzędzi oceny ryzyka dla tej grupy chorych.
W 2025 r. ukazało się międzynarodowe stanowisko dotyczące identyfikacji i zarządzania ryzykiem sercowo-płucnym u pacjentów z POChP. Dokument ten to efekt prac Global Working Group on Cardiopulmonary Risk, w skład której weszło 100 ekspertów z dziedzin pulmonologii, kardiologii oraz medycyny rodzinnej z ponad 40 państw. W tym artykule przedstawiamy podsumowanie wybranych, praktycznych fragmentów stanowiska związanych z oceną i zarządzaniem ryzykiem sercowo-płucnym oraz diagnostyką i leczeniem współwystępujących POChP i chorób SN [3].
Ryzyko sercowo-płucne w POChP odnosi się do ryzyka wystąpienia poważnych zdarzeń dotyczących zarówno układu krążenia, jak i oddechowego, takich jak: umiarkowane lub ciężkie zaostrzenie POChP, zawał serca, udar, zaostrzenie niewydolności serca, zaburzenia rytmu serca lub zgon powiązany z powyższymi przyczynami [3].
Ocena ryzyka sercowo-płucnego
Obecnie stosowane klasyczne algorytmy i kalkulatory sercowo-naczyniowe (np. Framingham, SCORE2, QRISK3) nie uwzględniają POChP jako niezależnego czynnika ryzyka i istotnie niedoszacowują rzeczywiste ryzyko [3,4]. Nowe narzędzie QR4, uwzględniające POChP, pozwala na lepszą klasyfikację pacjentów w grupach wysokiego ryzyka wystąpienia chorób SN [4]. Wciąż brakuje jednak algorytmów do oceny ryzyka wystąpienia zdarzeń sercowo-płucnych. Eksperci zaproponowali koncept kategoryzacji ryzyka sercowo-płucnego, który może pomóc w opracowaniu zwalidowanej skali [3].
Grafika zaadaptowana na podstawie: Gale CP i wsp. Eur J Prev Cardiol. 2025.
Postępowanie u pacjentów z POChP – ocena i leczenie chorób sercowo-naczyniowych
Każdy pacjent z POChP powinien mieć przeprowadzoną pełną ocenę ryzyka SN [5], uwzględniającą wywiad w kierunku bólu w klatce piersiowej, duszności, orthopnoe, kołatania serca i omdleń, a także szeroki panel badań, obejmujących m.in.: morfologię, lipidogram, Hba1c, mocznik, elektrolity, eGFR, funkcje tarczycy, panel wątrobowy, NT-proBNP, ciśnienie krwi i EKG. Zależnie od wyników badań i wywiadu, pacjenci mogą wymagać zaangażowania kardiologa lub dodatkowej oceny, w tym m. in. CTCA, CPET czy echokardiografii [3].
Eksperci zalecają wdrożenie kompleksowego zarządzania, w tym leczenia chorób i kontroli czynników ryzyka SN [4-6]:
· Kontrola ciśnienia krwi,
· Leczenie dyslipidemii,
· Leczenie niewydolności serca,
· Kontrola cukrzycy,
· Kontrola masy ciała,
· Profilaktyka udaru w przypadku migotania przedsionków, przy wykorzystaniu doustnych leków przeciwzakrzepowych.
U pacjentów z POChP należy leczyć i zarządzać chorobami i ryzykiem SN zgodnie z odpowiednimi wytycznymi [5,6]. W praktyce klinicznej, u chorych na POChP, pomimo wyższego ryzyka incydentów sercowo-naczyniowych, ryzyko SN jest często niedoszacowane i niedostatecznie zarządzane, a pacjenci rzadziej otrzymują wiele grup leków, takich jak statyny czy ACEI [7,8]. Co istotne, u pacjentów z POChP nie ma przeciwwskazań do leczenia chorób SN zgodnie z obowiązującymi wytycznymi. Na przykład, kardioselektywne β-blokery posiadają udowodniony, korzystny profil bezpieczeństwa u pacjentów z umiarkowaną lub ciężką POChP [3,9,10]. Brak przeciwwskazań dotyczy również m. in. leków przeciwpłytkowych, przeciwlipidowych, ACEI, sartanów, flozyn i leków stosowanych w zaburzeniach rytmu serca [3].
Postępowanie u pacjentów z chorobami SN – znaczenie rozpoznania i leczenia POChP
Pacjenci z chorobami lub czynnikami ryzyka SN bez rozpoznanej POChP, którzy doświadczają regularnych przeziębień lub zapaleń oskrzeli, przewlekłego kaszlu lub wykrztuszania plwociny, nawracających infekcji dolnych dróg oddechowych, duszności lub posiadają znaczącą historię palenia (>10 paczkolat), powinni mieć wykonaną spirometrię [3].
W przypadku pacjentów z chorobami SN i rozpoznaną POChP, kluczowa jest ocena kontroli POChP, która obejmuje przede wszystkim wykorzystanie skali mMRC i/lub CAT oraz weryfikację historii zaostrzeń POChP. Pacjenci z chorobami SN i POChP powinni otrzymywać terapię farmakologiczną i niefarmakologiczną zgodnie z wytycznymi leczenia POChP [3,11]. Jednym z głównych celów leczenia POChP jest redukcja ryzyka zaostrzeń [11]. Cel ten jest również kluczowy dla redukcji ryzyka sercowo-płucnego. Szczególną subpopulacją są chorzy na POChP z zaburzeniami rytmu serca, u których wykorzystanie doraźnych, krótko działających β2-agonistów (SABA) powinno być zminimalizowane. Najlepiej dokonać tego również poprzez redukcję ryzyka zaostrzeń POChP [3].
Podsumowanie
Pacjenci z POChP są obciążeni istotnie wyższym ryzykiem chorób i zdarzeń SN, które często pozostaje niedoszacowane i niedostatecznie uwzględniane w praktyce klinicznej. Międzynarodowe stanowisko ekspertów z 2025 r. podkreśla konieczność kompleksowej oceny oraz zarządzania ryzykiem sercowo-płucnym, zarówno u chorych na POChP, jak i u pacjentów z chorobami SN bez rozpoznanej POChP. Prezentowany konsensus podkreśla rolę optymalizacji terapii, bazując na aktualnych wytycznych obu dziedzin oraz znaczenie wdrażania interdyscyplinarnych modeli opieki. Zintegrowane podejście jest kluczowe dla poprawy rokowania tej grupy pacjentów, poprzez minimalizowanie ryzyka wynikającego ze ścisłego powiązania chorób płuc i układu krążenia.
ACEI, inhibitor konwertazy angiotensyny
CAT, test oceny POChP
CPET, sercowo‑płucny test wysiłkowy
CTCA, tomografia komputerowa tętnic wieńcowych
eGFR, szacowany współczynnik filtracji kłębuszkowej
EKG, elektrokardiografia
Hba1c, hemoglobina glikowana
mMRC, zmodyfikowana skala nasilenia duszności
NT-proBNP, N-końcowy fragment prohormonu peptydu natriuretycznego typu B
POChP, przewlekła obturacyjna choroba płuc
SABA, krótko działający β2-agonista
SN, sercowo-naczyniowy
1. Finkelstein J i wsp. Int J Chron Obstruct Pulmon Dis 2009;4:337–49.
2. Singh D i wsp. Adv Ther. 2024;41(6):2151-2167.
3. Gale CP i wsp. Eur J Prev Cardiol. 2025. doi:10.1093/eurjpc/zwaf119.
4. Hippisley-Cox J i wsp. Nat Med. 2024;30(5):1440-1447.
5. Visseren FLJ i wsp. Eur Heart J. 2021;42:3227–3337.
6. Arnett DK i wsp. Circulation. 2019;140(11):e596-e646.
7. Andell P i wsp. Open Heart. 2014;1(1):e000002.
8. Rothnie KJ i wsp. Heart. 2015 Jul;101(14):1103-10.
9. Du Q i wsp. PLoS One. 2014;9(11):e113048.
10. Gulea C i wsp. Respir Res. 2021;22(1):64.
11. GOLD. Global Strategy for the Diagnosis, Management, and Prevention of Chronic Obstructive Pulmonary Disease: 2025 Report. https://goldcopd.org/2025-gold-report/ (data dostępu 08.2025).
