Zmiany klimatyczne stwarzają istotne ryzyko dla zdrowia publicznego. Według szacunków WHO, wzrost temperatury może doprowadzić do około 250 000 dodatkowych zgonów rocznie pomiędzy 2030 i 2050 r.* [1].
Gdyby światowy sektor ochrony zdrowia potraktować jako kraj, byłby 5. największym emitentem gazów cieplarnianych na Ziemi [2]. Jednocześnie, starzejące się społeczeństwa przyczyniają się do rosnącego współczynnika chorobowości. Kryzys demograficzny może więc przyczynić się do znaczącego wzrostu wpływu systemów ochrony zdrowia na klimat w przyszłości [3]. W związku z tymi wyzwaniami, istnieje pilna potrzeba zrównoważonego rozwoju systemów ochrony zdrowia.
Świadczenia opieki zdrowotnej stanowią jeden z głównych czynników emisji gazów cieplarnianych w systemach opieki zdrowotnej. Istotne jest, że leczenie o wyższej intensywności wiąże się z nieproporcjonalnie większym śladem węglowym [4]. Związek ten zaobserwowano również w obszarze chorób układu oddechowego, takich jak astma i POChP.
Dla przykładu, według danych NHS w Wielkiej Brytanii emisja gazów cieplarnianych jest znacząco wyższa u pacjentów z POChP, u których wystąpiło przynajmniej 1 ciężkie zaostrzenie, przy czym zdecydowana większość tej emisji jest spowodowana lecznictwem zamkniętym, zostawiając daleko w tyle podstawową opiekę zdrowotną, opiekę specjalistyczną i lecznictwo ratunkowe, razem wzięte. Biorąc pod uwagę całą populację chorych na POChP niezależnie od historii zaostrzeń, lecznictwo zamknięte odpowiadało za prawie 75% emisji związanych z wykorzystaniem zasobów opieki zdrowotnej w Wielkiej Brytanii**. O ile często mówi się o lekach wziewnych w kontekście wpływu na klimat, to leki stosowane na wszystkich szczeblach leczenia POChP mają zdecydowanie mniejszy udział w porównaniu z samą emisją lecznictwa zamkniętego. Co więcej, terapie podtrzymujące stanowią tylko około 1/3, a większość emisji terapii wziewnych jest spowodowana lekami krótko działającymi*** [5,6].
Jak widać, bardzo znaczący wpływ na zmniejszanie emisji gazów cieplarnianych w ochronie zdrowia można osiągnąć poprzez optymalizację terapii i poprawę kontroli choroby, zmniejszając ryzyko zaostrzeń i hospitalizacji, a w konsekwencji także potrzebnych zasobów związanych z ochroną zdrowia. Duży nacisk kładzie się na proaktywne podejście do zapobiegania zaostrzeniom POChP poprzez implementację wytycznych i wdrażanie skutecznych opcji terapeutycznych [7,8].
Do zrównoważonego rozwoju ochrony zdrowia w obszarze chorób układu oddechowego może przyczynić się również zmniejszenie emisji związanych z lekami wziewnymi. Przede wszystkim, wspomniana wyżej optymalizacja terapii i poprawa kontroli choroby wpływa na zmniejszenie zużycia leków doraźnych, odpowiadających za większość emisji leków w tym obszarze [9]. Ponadto, część głosów postuluje częstsze wykorzystanie inhalatorów suchego proszku (DPI), mających niższy ślad węglowy w porównaniu do inhalatorów ciśnieniowych dozujących (pMDI). Inhalatory nie są jednak w pełni zamienne, a przy wyborze urządzenia do inhalacji należy wziąć pod uwagę szereg czynników, w tym możliwości psychofizyczne i preferencje pacjenta oraz sytuację kliniczną. Zamiana inhalatorów to kompleksowa kwestia, która może wiązać się z różnymi, często nieprzewidywalnymi konsekwencjami klinicznymi [10]. Co więcej, pMDI są niezbędne dla wielu grup pacjentów, w tym dzieci, szczególnie poniżej 6 r.ż., osób starszych, często z suboptymalnym przepływem wdechowym i pacjentów w stanach ostrych, jak zaostrzenia astmy i POChP [7,8,11,12]. Wybór inhalatora powinien być oparty przede wszystkim na sytuacji klinicznej i nakierowany na osiągnięcie optymalnych wyników leczenia. Aby zapewnić lekarzom taką możliwość, konieczna jest dostępność różnych typów inhalatorów, w tym pMDI.
Aby zapewnić możliwość wyboru terapii na podstawie czynników klinicznych i jednocześnie zmniejszyć emisję gazów cieplarnianych związanych z leczeniem wziewnym, konieczne jest wprowadzanie innowacji w obrębie technologii inhalatorów pMDI. Za większość śladu węglowego inhalatorów odpowiedzialne są propelenty, czyli gazy nośnikowe. Dlatego, aby utrzymać dostęp do pMDI i zmniejszyć ich wpływ na środowisko, następuje obecnie przejście inhalatorów pMDI na propelenty nowej generacji (NGP), charakteryzujące się o wiele niższym potencjałem tworzenia efektu cieplarnianego (GWP) niż te stosowane obecnie. Propelentem nowej generacji o najniższym śladzie węglowym jest HFO-1234ze(E), mający o 99,9% niższy GWP w stosunku do obecnych propelentów‡. Biorąc pod uwagę całkowity ślad węglowy związany z cyklem życia inhalatora, pMDI z HFO-1234ze(E) pozwolą na około 85% redukcję emisji, osiągając ślad węglowy na poziomie DPI [13-15].
W sierpniu 2025 r. pierwszy lek w pMDI z propelentem nowej generacji uzyskał rejestrację przez Europejską Agencję Leków (EMA). Jest to wziewna terapia trójskładnikowa budezonid/gliokpironium/formoterol (BUD/GLY/FORM) z propelentem HFO-1234ze(E), stosowana w leczeniu podtrzymującym POChP [17,18].
Zrównoważony rozwój systemu ochrony zdrowia, w tym opieki nad pacjentami z chorobami układu oddechowego, wymaga działań na wielu płaszczyznach. Pozytywny wpływ na środowisko można osiągnąć przede wszystkim poprzez optymalizację terapii, poprawę kontroli choroby i redukcję ryzyka zaostrzeń. Działania te mogą pozwolić na zmniejszenie liczby hospitalizacji i zużycia wziewnych leków doraźnych – dwóch czynników odpowiadających za znaczący udział emisji gazów cieplarnianych w opiece nad pacjentami z POChP i astmą. Kluczowe jest, by jednocześnie utrzymać dostęp do różnych grup leków wziewnych, tak by lekarze mieli możliwość wyboru terapii optymalnej dla danego pacjenta, co przekłada się pozytywnie zarówno na wyniki leczenia, jak i na środowisko. Nowe rozwiązania technologiczne w pMDI pozwalają na dalsze stosowanie tej grupy inhalatorów potrzebnych wielu pacjentom, przy jednoczesnym zapewnieniu mniejszego wpływu na Planetę.
* Szacowane zgony spowodowane niedożywieniem, malarią, biegunką i szokiem cieplnym.
**Roczna emisja gazów cieplarnianych HCRU w POChP w Wielkiej Brytanii w latach 2014-2019: 414 187 ton CO2e, z czego 307 973 ton CO2e przypadały na lecznictwo zamknięte.
***Roczna emisja gazów cieplarnianych związana z lekami wziewnymi stosowanymi u pacjentów z POChP w Wielkiej Brytanii w latach 2014-2019: 251 105 tony CO2e, z czego 187 236 ton CO2e to krótko działające leki wziewne.
‡Propelent – GWP w horyzoncie 100 lat: HFA-227ea – 3600; HFA-134a – 1530; HFO-1234ze(E) – 1,37.15
BUD, budezonid
CO2e, ekwiwalent dwutlenku węgla
DPI, inhalator suchego proszku
EMA, Europejska Agencja Leków
FORM, formoterol
GLY, glikopironium
GWP, potencjał tworzenia efektu cieplarnianego
HCRU, wykorzystanie zasobów opieki zdrowotnej
HFA, hydrofluoroalkan
HFO, hydrofluoroolefina
NHS, National Health Service: publiczny system opieki zdrowotnej w Wielkiej Brytanii
NGP, propelent nowej generacji
pMDI, inhalator ciśnieniowy z dozownikiem
POChP, przewlekła obturacyjna choroba płuc
SABA, krótko działający β2-agonista
WHO, Światowa Organizacja Zdrowia
1. World Health Organization (WHO). Climate change. 2023. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/climate-change-and-health. Data dostępu 09.2025.
2. Health Care Without Harm. Health care’s climate footprint. 2019. https://noharm-global.org/sites/default/files/documents-files/5961/HealthCaresClimateFootprint_092319.pdf. Data dostępu 09.2025.
3. Chen X i wsp. Front Med (Lausanne) 2023;10:1066804.
4. Tennison I i wsp. Lancet Planet Health 2021;5:e84–e92.
5. Bell J i wsp. Poster P192 zaprezentowany podczas kongresu ATS w 2024 r.
6. Bell J i wsp. Am J Respir Crit Care Med 2024;209:A2113. https://www.atsjournals.org/doi/abs/10.1164/ajrccm-conference.2024.209.1_MeetingAbstracts.A2113. Data dostępu 09.2025.
7. GINA. Global strategy for asthma management and prevention. 2025. https://ginasthma.org/wp-content/uploads/2024/05/GINA-2024-Strategy-Report-24_05_22_WMS.pdf. Data dostępu 06.2025
8. GOLD. Global Strategy for the Diagnosis, Management, and Prevention of Chronic Obstructive Pulmonary Disease: 2025 Report. https://goldcopd.org/2025-gold-report/. Data dostępu 09.2025.
9. Crooks MG i wsp. ERJ Open Res. 2023;9(3):00685-202.
10. Usmani OS i wsp. J Allergy Clin Immunol Pract. 2022;10(10):2624-2637.
11. Laube BL i wsp. Eur Respir J. 2011;37:1308–1331.
12. Mahler AD i wsp. Chronic Obstr Pulm Dis. 2022;9:427–438.
13. Pritchard JN. Drug Des Devel Ther. 2020;14:3043–3055;
14. Hargreaves C i wsp. Abstrakt S60 zaprezentowany podczas zjazdu BTS w 2022 r. https://www.brit-thoracic.org.uk/media/456046/bts-winter-meeting-2022-final-programme-thorax-supplement.pdf. Data dostępu 09.2025.
15. Smith C i wsp. The Earth’s energy budget, climate feedbacks and climate sensitivity supplemental material. W książce: Masson-Delmotte V i wsp. Climate change 2021: the physical science basis. ipcc.ch/report/ar6/wg1/downloads/report/IPCC_AR6_WGI_Chapter07_SM.pdf. Data dostępu: 09.2025.
16. WHO. WHO model list of essential medicines. 2021. https://www.who.int/publications/i/item/WHO-MHP-HPS-EML-2021.02.Data dostępu 09.2025.
17. Aktualna Charakterystyka Produktu Leczniczego Trixeo Aerosphere.
18. EMA. First reformulation of an inhaled medicine with environmentally friendly gas propellant. https://www.ema.europa.eu/en/news/first-reformulation-inhaled-medicine-environmentally-friendly-gas-propellant. Data dostępu 09.2025.
